Dismenoreja je klinički sindrom bolne menstruacije, a sama riječ dysmenorrhoea je grčkog porijekla ( dys- bolno, men od mensis-mjesečno, reja –teći ) i u direktnom prevodu znači „ otežan mjesečni tok „.

Ona može predstavljati izolovan poremećaj u kome je bol dominantan simptom,a vezan je, odnosno prouzrokovan, samom menstruacijom ili može da bude udružen sa drugim stanjima.Otuda je danas opšteprihvaćena klasifikacija dismenoreje na primarnu i sekundarnu. Kod primarne dismenoreje ne postoji pelvična patologija koja se može makroskopski identifikovati.. Nasuprot tome, u sekundarnoj dismenoreji ona je uvijke prisutna.Ovakva klasifikacija je dobra jer dozvoljava terapijski pristup zasnovan na etiološkom mehanizmu, a pruža i mogućnost komparativne analize efikasnosti dijagnostičkih i terapijskih postupaka.

Tačnu učestalost dismenoreje nije moguće precizno utvrditi. Međutim, sigurno je da je dismenoreja jedna od najčešćih tegoba zbog kojih se pacijentkinje u adolescentnom i reproduktivnom periodu obraćaju ginekologu.To je razlog zbog koga se ona smatra velikim problemom, kako ličnog zdravlja žene, tako i socijalnog zdravlja ženske populacije uopšte. Procjenjuje se da je polovina žena koje  imaju menstruaciju pogođena dismenorejom, od kojih 10 % ima tešku dismenoreju koja ih onesposobljava 1-3 dana svakog mjeseca. Incidenca dismenoreje u odnosu na godine starosti je takođe neprecizna. Učestalost je niska u prvim mjesecima poslije menarhe, utrostručuje se u slijedećih 5 godina da bi dostigla maksimum između 20-te i 24-te godine starosti. U srednjim reproduktivnim godinama počinje trend smanjivanja do 40 % , odnosno 20%  ranije zahvaćene populacije.

Započinjanje seksualne aktivnosti, trudnoće i rađanja, životne navike vezane za korištenje alkohola i duhana, faktori su za koje se samo vjeruje da imaju uticaja na pojavu, težinu i učestalost dismneoreje, dok je porodični obrazac jedini sa sigurnošću potvrđen za većini žena sa ovakvim tegobama.

PRIMARNA  DISMENOREJA

Primarna dismenoreja se gotovo po pravilu javlja 6-12 mjeseci poslije menarhe, odnosno kada se uspostave ovulatorni ciklusi. Bol tipično počinje nekoliko sati prije početka menstrualnog krvarenja i najjači je tokom prvog i drugog dana menstruacije. Bol je po prirodi karakteristično spazmodičan, lociran suprapubično i širi se prema leđima i duž unutrašnje i prednje strane natkoljenica. U največem broju slučajeva praćen je mukom, povraćanjem, dijarejom, glavoboljom i osjećajem umora. U nešto manjem broju slučajeva javlja se nervoza i vrtoglavica , a vrlo rijetko dolazi do kratkotrajnog gubitka svijesti ( sinkopa i kolaps).

Dijagnoza primarne dismenoreje se postavlja indirektno tj. Isključivanjem drugih uzroka dismenoreje i direktno- potvrđivanjem kliničke slike čija su glavna obilježja :

• početak tegoba datira od menarhe ili vrlo brzo od njene pojave
• bol obično traje 48-72 sata, počinje najčešče sa početkom menstrualnog krvarenja
• bol se oisuje kao grčeviti ili nalik porođajnim
• klinički nalaz bimanuelnog ginekološkog pregleda je normalan.

SEKUNDARNA  DISMENOREJA

Sekundarna dismenoreja se javlja kao posljedica patološkog stanja na organima u maloj karlici, a ona mogu biti kongestivne, opstruktivne i spazmodične prirode.

Najčešče je prouzrokovana endometriozom,  zatim se po učestalosti povezanosti navode:

• akutna ili hronična inflamatorna bolest u maloj karlici,
• postojanje intrauterinog kontraceptivnog uloška,
• adenomioza,
• uterusni miomi,polipi ili adhezije
• kongenitalne maloformacije ( dvoroga materica,materica sa pregradom. transverzalni vaginalni septum)
• cervikalne strikture i stenoze
• ovarijalne ciste
• sindrom pelvične kongestije ( Allen-Mastersov sindrom)

Pojava dismenoreje više godina poslije menarhe obično ukazuje na postojanje sekundarne dismenoreje, kao što je dismenoreja kod žena sa anovulatornim ciklusima, takođe najvjerovatnije sekundarnog tipa. Međutim, treba uvijek imati u vidu da endometrioza može da počne vrlo brzo poslije menarhe. Pozitivna anamneza recidivantne pelvične inflamatorne bolesti, neregularni menstrualni ciklusi, menoragije, upotreba intrauterinih uložaka i problemi infetiliteta sugerišu sekundarnu dismenoreju.

Diferncijalna dijagnoza , osim primarne dismenoreje, uključuje i hroničnu pelvičnu bolest, kod koje između bola u maloj karlici i menstrualnog ciklusa ne postoji vremenska povezanost.

Klinički, bimanuelni pregled sa velikom vjerovatnoćom otkriva uzroke sekundarne dismenoreje, kao što su : uterusne maloformacije, miomi ili intrauterinog uloška, kao i neke slučajeve endometrioze.

Dijagnostički postupak dalje podrazumjeva ultrasonografski pregled male karlice, hormonske analize , labaratorijski pregled (urin, komletnu krvnu sliku sa određivanjem sedimentacije), mikrobiološki pregled, eventualno histerosalpingografiju (HSG).Konačna dijagnoza obično može biti potvrđena dijagnostičkom laparaskopijom, dilatacijom ili kiretažom.

Etiologija  primarne dismenoreje objašnjava se brojnim faktorima 8 psihološki, uterusna ishemija,cervikalna stenoza, povećano oslobađanje vazopresina i prostaglandina). Ipak, postoji dovoljno dokaza koji ukazuju da povišena produkcija i oslobađanje endometrijalnih prostaglandina, kod mnogih , ako ne i kod svih žena sa primarnom dismenorejom, stvara patološku uterusnu aktivnost, čime dovodi do uterusne hipoksije i ishemije, odnosno bola.