Cista na jajniku često izaziva veliku paniku zbog straha od zloćudnosti, steriliteta, infertilta.

Objektivno može izazvati bolove i napetost u maloj zdjelici, otežano mokrenje, nadutost i bolne odnose ali se može otkriti sučajnim pregledom kada ne daje nikakve simptome

Ultrazvučni pregled, kolor dopler i 3D ultrazvuk su moćni alati za diferencijaciju karaktera cste

Šta je cista na jajniku i zbog čega nastaje?

Cista jajnika je šupljina ispinjena tečnošću a obložena sluznicom koji luči tečnost koja je ispunjava. Može se pojaviti na jednom ili obostrano, na oba jajnika. Kada se pojavi više cista obično su istog porijekla ali mogu biti kombinovane različitog porijekla, čak kada pripadaju samo jednom jajniku. Ne svrstava se u tumore jajnika, nego u tumorima slične tvorbe. Nastaje na više načina i ima ih više vrsta:

• Pezistentni folikul nije prava cista. Nastaje neprskanjem folukula koji u fiziološkim uslovima prsne na polovini ciklusa da bi izbacio jajnu ćeliju (ovulacija). Može da izazove produžena krvarenje ili izostanak mensesa. Javlja se u adolescenciji ili perimenopauzi ali i kod stresa, ječeg psiho-fizičkog napora, promjene klime…
• Folikularne ciste nastaju iz atretičkih folikula (folikul koji nije aktivan). Veličine su oko 5 cm ali narastu i do 10 cm. Ponekad su hormonski aktivne pa izazivaju produženu estrogensku aktivnost koja uzrokuje nepravilno krvarenje iz materice.
• Teka luteinske ciste javljaju se obostrano, na oba jajnika, i vezane su za trudnoću ali i neke poremećaje u trudnoći. Veličine su mandarine. Najčešće se samo prate i nestaju nakon trudnoće.
• Ciste žutog tijela nastaju zbog obilnijeg krvarenja u jajniku nakon ovulacije. Ispinjene su krvavim sadržajem (hematotom) koji se vidi na ultrazvučnom pregledu.
• Inkluzijske ciste su nastaju u ožiljcima jajnika kod prethodnih ovulacija. Rijetko narastu do veličine oraha.
  

Koji su najčešći simptomi na koje bi trebali obratiti pažnju?

Najčešći simptom je bol u donjem trbuhu, u projekciji jednog jajnika ili obostrno. Intenzitet bola može biti stepenovan od blagog i povremenog do žestokog bola tipa abdominalnoh kolika koji se javi kad se cista torkvira („uvrne“) – kada je neophodna hitna hirurška intervancija. Bol se može se javiti kod seksualnog odnosa (dispareunija – bolan seksualni odnos). Međutim, cista jajnika može da ne daje nikakve simptome i da se otkrije na rutinskom ginekološkom pregledu.

Koje vrsta cista su bezopasne, a koje ciste zahtijevaju posebnu terapiju?

Raniji kriteriji za dijagnostikovanje cisti su promjer veći od 6 cm i trajanje duže od 3 mjeseca. Sada je dimenzija prihvaćena od 4 cm sa obične (simplex) ciste ali i manja ako je u pitanju endometrioza, dermoidna ili kompleksna cista sa proliferacijama ili solidnom komponentnom.

Kod mladih djevojaka jednostavne, manje ciste se mogu tretirati kontracepcijom koja sprečavajući ovulaciju „umiri“ jajnike. Načelno, ciste koje perzistiraju duže od 3 mjeseca liječe se operativno, isključivo laparoskopski. Klasična operativna tehnika u tretmanu cisti jajnika je prošlost. Ciste su najčešće dobroćudne tvorbe ali mali dio može maligno alterirati, zato se moraju ozbiljno shvatiti. Ultrazvučni pregled, kolor dopler i 3D ultrazvuk su moćni alati da diferencijaciju karaktera cste. Definitivnu dijagnozu daje mikroskopski pregled patologa (histološka analiza).

Uticaj ciste na reproduktivnu sposobnost i trudnoću

Ciste jajnika mogu da uzrokuju sterilitet (nemogućnost zanošenja) ili infertilitet (nemogućnost iznošenja trudnoće). Svojim rastom vrše pritisak na plemenito tkivo jajnika i tako ga uništavanju – do potpunog gubitka tkiva jajnika. S druge strane, uvećana ciste  „razvlači“ pripadajući joj jajovod koji tako izdužen gubi transportnu funkciju oplođenog jajašca Dakle, ciste jajnika se moraju shvatiti ozbiljno, tretirati po mogućnosti konzervativno a najčešće operativno – laparoskopski. Naglašavam da je neobično važno ići na redovna ginekološke preglede.