ANATOMIJA POROĐAJNOG KANALA

Porođajni kanal predstavlja put kojim prolaze plod i ostali produkti trudnoće u fazi izgona (ekspulzije). Iako mu je ukupna dužina oko 30 cm predstavlja najteži i najneizvjesniji put u životu svake jedinke. Dijeli se na koštani i meki dio i svaki od njih može predstavljati problem u porođaju.

Koštani dio porođajnog kanala

Koštani dio porođajnog kanalačini  karlica koja predstavlja koštanu formaciju  koja se sastoji iz četiri kosti: dvije karlične, krsne i trtične. Kosti koje grade karlicu međusobno su spojene zglobovima i vezama. U toku prva tri mjeseca karlica predstavlja između ostalog i zaštitu trudnoće. Sa akušerskog aspekta izuzetnu važnost ima poznavanje oblika, otvora i prečnika karlice

Prostor karlice se dijeli na malu i veliku karlicu, a granicu čini terminalna linija (linea terminalis pelvis). Na karlici razlikujemo dva otvora: gornji otvor (apertura pelvis superior) i donji otvor (apertura pelvis inferior). Oba otvora karlice imaju svoje prečnike koji su od izuzetne važnosti za porođaj.

Velika karlica nema veliki akušerski značaj. U njoj se nalazi i raste materica sa plodom poslije 3. mjeseca trudnoće. U duplji male karlice nalaze se unutrašnji polni organi žene, rektum i mokraćna bešika.

Gravidna materica tek na kraju 3. meseca napušta malu karlicu i preko međašne linije prelazi u trbušnu duplju. Na kraju trudnoće mala karlica predstavlja koštani dio porođajnog kanala. Kroz nju plod izlazi u spoljašnji svijet.

Porođajni objekt

Porođajni objekt čine plod, posteljica, plodovi ovoji i plodova voda, koji u toku porođaja napuštaju materičnu šupljinu. Za tok i mehanizam porođaja veliku važnost imaju veličina, stav, položaj i držanje ploda. To su elementi koji definišu odnos ploda prema porođajnom kanalu.

Elementi porođajnog objekta

Osnovni elementi porođajnog objekta su položaj, smještaj, stav i držanje ploda.

Položaj ploda (situs) podrazumijeva odnos uzdužne osovine ploda sa uzdužnom osovinom majke, te shodno tome razlikujemo:

• Uzdužni položaj (situs longitudinalis), kod kojeg se osovine ploda i majke poklapaju,
• Kosi položaj (situs obliqus) kod kojeg se osovine sijeku pod oštrim uglom.

Stav ploda (praesentatio) određuje prednjačeću čest ploda u odnosu na porođajni kanal. Glavica je najobimniji i najtvrđi dio ploda, koji najbolje proširi mekani dio porođajnog kanala, tako da porađanje trupa i udova poslije rađanja glavice ne predstavlja problem. Stav zatkom manje je povoljan i praćen je povećanim mortalitetom i morbiditetom novorođenčadi.

Smještaj ploda (positio) predstavlja odnos leđa ploda prema trbušnom zidu majke. Može da bude prvi ili lijevi kada su leđa ploda okrenuta lijevoj strani trbušnog zida porodilje i drugi ili desni kada su leđa okrenuta desnoj strani trbuha porodilje. Ukoliko se radi o poprečnom položaju ploda smještaj se određuje prema položaju glavice po istom principu.

Držanje ploda (habitus) se definiše kao međusobni odnos pojedinih dijelova tijela. Plod se najčešće nalazi u fleksionom držanju i tako je maksimalno prilagođen materičnoj šupljini. Posebno je važno držanje glavice ploda koja može biti fleksiono i defleksiono. Pri fleksionom držanju plod će kroz porođajni kanal proći najmanjim dijametrom. Za mehanizam porođaja najznačajnija je glavica ploda, jer je ona i najtvrđi i najveći dio tijela i najčešće prednjači u porođaju.

POROD

Postoji više definicija porođaja, ali je opšte prihvaćena definicija po FIGO-u (Federation International Gynaecologist and opstretitian) po kojoj se porođaj definiše kao prekid trudnoće sa vitalnim plodom težine 500 grama i više.  Porod je završetak trudnoće tj. gestacijskog perioda rađanjem jednog ili više novorođenčeta iz ženinog uterusa.

Rađanje je proces ovisan o veličini djeteta i njegovoj sposobnosti prilagođavanja na porođajni kanal za vrijeme spuštanja te o snazi i pravilnosti trudova te o otporu zdjelice i mekih tkiva dna zdjelice.  Zavisno od dužine trudnoće porođaj može biti terminski, kada se dešava između 37 i 42 sedmice gestacije (4-10 % svih porođaja) ili postterminski koji se dešava poslije 42. sedmice gestacije.

U svijetu svake godine ostaje trudno 210 miliona žena, a oko 600 000 žena umire godišnje zbog komplikacija izazvanih trudnoćom i porođajem. Od toga 98% se dešava u Aziji, Africi i Južnoj Americi, a samo 2% u razvijenim zemljama.

Dok u toku 1999. godine u Islandu, Luksemburgu i Malti nije bilo smrti uzrokovanih trudnoćom i porođajem, rizik umiranja za trudnice u Centralnoj Africi je bio 7:1.

U izvještaju WHO (Svjetske zdravstvene organizacije) stoji da u zemljama u razvoju maternalni mortalitet predstavljaju važan zdravstveni problem za žene starosne dobi između 15 i 44 godine i čine 18 %  svih oboljenja u ovoj skupini.

Postoji više teorija koje nastoje da objasne uzroke nastajanja porođaja ali ni jedna do danas nije u potpunosti objasnila fenomen odbacivanja alotransplantanta iz materice iako su mnogobrojna istraživanja posljednjih godina obogatila naša saznanja o tome. Naime, nejasno ostaje zašto dolazi do odbacivanja ploda iz materice, koja mu je do tada omogućavala normalan rast i razvoj.

Izvjestan broj prihvatljivih teorija u vezi s mehanizmima koji učestvuju u iniciranju porođaja još uvijek je aktuelan. Kao mogući etiološki faktori nastanka porođaja izdvajaju se:zrelost ploda i starost posteljice, mehaničko nervni faktor, endokrina teorija, uloga ploda u započinjanju porođaja i imunološka teorija.

Porođajna doba

Prema klasičnom shvatanju porođaj se dijeli na četiri porođajna doba:

• Prvo porođajno doba (doba širenja ili dilatacije, phasis dilatationis),
• Drugo porođajno doba (doba istiskivanja, ekspulzije ploda, phasis expulsionis),
• Treće porođajno doba (placentno doba, phasis placentalis),
• Četvrto porođajno doba (postplacentno doba, doba hemostaze, phasis haemostasis).
  

Peuperij (babinje)

To je razdoblje do šest nedelja nakon poroda. U to vrijeme nastavlja se pojačano lučenje prolaktina (koji inhibira gonadotropnu sekreciju hipofize s posljedičnim izostankom lučenja gonadalnih steroida ovarija, estradiola i progesterona). Posljedica ovog hormonskog stanja je lučenje i izlučivanje mlijeka, podražavano sisanjem djeteta te atrofija genitalnih organa: materice, rodnice, a djelimično i vulve. Genitalni organi se smanjuju na normalnu veličinu, čak šta više materica i rodnica, ako se laktacija održava, poprimaju veličinu i oblik onih u postmenopauzi (31).

KOMPLIKACIJE PORODA

Komplikacije u drugom porođajnom dobu posljedica su poremećaja porođajnih faktora. Znači radi se o poremećenim trudovima, koji su neefikasni, cefalopelvinoj disproporciji, tj. postojanju nesrazmjera u veličini bebine glave i majčine zdjelice, zatim suženoj zdjelici, te poremećajima u rotaciji djeteta, te pojavi abnormalnih i patoloških položaja koji otežavaju ili onemogućuju vaginalni porod. U takvim situacijama dolazi do ugroženosti djeteta koje se dijagnosticira CTG-om i pH metrijom, te je potrebno što prije dovršiti porod (carski rez, forceps ili vakum ekstraktor).

Osnovna i najčešća komplikacija u trećem porođajnom dobu je krvarenje:

• Pojačano krvarenje mjesta insercije posteljice – atonia uteri, placenta retenta, adhaerens, accreta et increta,
• Krvarenje iz razdora mekog porođajnog kanala,
• Krvarenje zbog koagulopatije,
  

Ostale su nepravilnosti rijetke, gotovo iznimne:

• Inverzija uterusa,
• Ruptura uterusa.